|
| Κείμενο : Τρανός χορός |
| Πηγή : /P069-09 , Ευρετήριο : O-752F0F4E |
Ν. Σιώκης & Δ. Παράσχος Τρανός Χορός Σιώκης, Ν. & Παράσχος, Δ.: "Τρανός Χορός", Παράδοση και Τέχνη069, σελ. 18-19, Αθήνα, Δ.Ο.Λ.Τ., Μάϊος-Ιούνιος 2003. Απο το βιβλίο: Οι Βλάχοι του Μουρικιού και του Σινιάτσικου. Θεσσαλονίκη, 2001. Τρανός Χορός Ο Τρανός Χορός (CortluMari) είναι ο αντιπροσωπευτικότερος βλάχικος χορός που επιβιώνει μέχρι τις μέρες μας σε πολλά βλαχοχώρια της Μακεδονίας και της Ηπείρου (Βλάστη, Κλεισούρα, Νάματα, Σαμαρίνα Αβδέλλα, Φούρκα, Μέτσοβο κ.α.), κυρίως τις μέρες του Δεκαπενταύγουστου. Είναι η εορτή της Μεγάλης Παναγίας (Sti-Mariiatsiamari), την οποία οι Βλάχοι τιμούν με ιδιαίτερη ευλάβεια. Ο Τρανός Χορός έχει περισσότερο κοινωνικό παρά ψυχαγωγικό χαρακτήρα, έχει χαρακτήρα «ανταμώματος» και είναι κατάλοιπο των αρχαίων χορών με μπροστάρη το γεροντότερο του χωριού. Στον χορό αυτό θα επιδείξουν την ομορφιά, την λεβεντιά, τα πλούτη και τις ικανότητες τους στο χορό και στο τραγούδι. Ο χορός τελείται με τη συμμετοχή 200...300 ατόμων και πάνω, στο μεσοχώρι ή έξω από την εκκλησία. Οι χορευτές χωρίζονται σε δύο ομάδες που αποτελούνται κατά σειρά ηλικίας, η πρώτη από άνδρες, με τελευταίο αυτόν που αρραβωνιάστηκε πιο πρόσφατα, και η δεύτερη από γυναίκες κατά την ίδια σειρά. Αρχίζει λοιπόν το τραγούδι η πρώτη ομάδα των ανδρών και προχωρούν χορεύοντας. Αφού πουν την πρώτη στροφή σταματούν το τραγούδι και συνεχίζουν το χορό. Η δεύτερη ομάδα των γυναικών είναι αυτή που τραγουδά τώρα επαναλαμβάνοντας την στροφή που είπε η πρώτη ομάδα. Η επανάληψη το δευτέρωμα της ίδιας στροφής λειτουργεί σαν αχός και αντίλαλος σε φαράγγια. Τα τραγούδια λέγονται χωρίς τη συνοδεία μουσικών οργάνων και χορεύονται «στα τρία» ή «στρωτά». Περιγράφουν διάφορα γεγονότα ιστορικά θρησκευτικά κ.ο.κ, αλλά εξυμνούν και την αγάπη και την λεβεντιά. Οι ομοιότητες που παρουσιάζουν κατά τόπους μαρτυρούν τις μετακινήσεις πληθυσμού από το ένα βλαχοχώρι στο άλλο, αλλά και τις μεταξύ τους επιμειξίες. Ετσι βλέπουμε ότι αρκετά από τα τραγούδια που λέγονται σήμερα στην Κλεισούρα, στη Βλάστη και στα Νάματα απαντώνται και στους Τρανούς Χορούς που τελούνται στα βλαχοχώρια της Πίνδου (Αβδέλλα, Σαμαρίνα, Περιβόλι, Φούρκα κ.ά.). Παλαιότερα ο Τρανός Χορός τελούνταν μόνο από τις κτηνοτροφικές οικογένειες και κανένας από τους ανήκοντες στις αστικές οικογένειες δεν σημμετείχε. Στις μέρες μας αυτό δεν τηρείται και συμμετέχουν όλοι ανεξαιρέτως. Στην Κλεισούρα, με το τέλος του Τρανού Χορού τελείται ένα παλιό κτηνοτροφικό παιχνίδι, ο βαλμάς. Γύρω στα 20 παλικάρια πιάνονται στη σειρά, ο ένας από το ζωνάρι του άλλου. Ο πρώτος είναι ο κεχαγιάς (cihaγia), το αφεντικό, και ο τελευταίος ο βαλμάς (valma), ο αλογοβοσκός του ναργιλέ (narγile), δηλαδή του κοπαδιού αλόγων που συντηρεί ο κεχαγιάς. Το κοπάδι των αλόγων αποτελούν τα παλικάρια μεταξύ κεχαγιά και βαλμά. Ο κεχαγιάς, που κρατά στο χέρι ένα ζωνάρι-λουρί, αρχίζει τη στιχομυθία. Η στιχομυθία αυτή παλιότερα γινόταν στα βλάχικα, ο εξελληνισμός της όμως προήλθε πιθανόν από το γεγονός ότι οι θεατές του δρωμένου τις τελευταίες δεκαετίες ήταν άτομα που δεν γνώριζαν την βλάχικη γλώσσα. Κάθε απάντηση του βαλμά συνοδεύεται από κυνηγητό του αφεντικού να τον χτυπήσει με το λουρί. Αυτός προσπαθεί να αποφύγει τα χτυπήματα και συμπαρασύρει όλα τα παλικάρια που συμβολίζουν το κοπαδι των αλόγων. Ορισμένες φορές ανεβαίνει καβάλα πάνω στους ώμους του τελευταίου για να απογύγει το αφεντικό του. Το δρώμενο διαρκεί 15-20 λεπτά και με το τέλος του αρχίζει και πάλι το γλέντι με τα βιολιά. Τραγούδια Τρανού Χορού - Αέρας - Το βράδυ βγαίνει ο Αυγερινός - Αντίκρυτα απ’ τον Γαλατά - Κάτω στην αγιο Βαρβάρα - Αμπέλι μου πλατύφυλλο - Κάτω στους τρανούς τους κάμπους - Κάτω στον Αγιο-Θόδωρο - Ου Μήλιους ου πραματευτής - Κωνσταντούλας - Ακου του πουλί Μπεϊνα - Στου Αη Θανάση την αυλή Ν. Σιώκης & Δ. Παράσχος Οι Βλάχοι του Μουρικιού και του Σινιάτσικου. Θεσσαλονίκη, 2001. ******************************************* ***************************************** PAR069 SiokisN&ParaschosD01GR.doc |